Video's - Internationaal colloquium ‘Muséographie des violences en Europe centrale et ex-URSS’, mei 2014

Internationaal colloquium ‘Museografie over het geweld in Centraal-Europa en de voormalige USSR’ dat werd georganiseerd door de Université Paris-Sorbonne en het EHESS in Parijs op vrijdag 23 en zaterdag 24 mei.

 

museographie affiche

 

De musea in Centraal-Europa en in de voormalige Sovjet-Unie die gewijd zijn aan de collectieve herinnering van massageweld – genocide, kampen, deportatie, hongersnood, vervolging – kennen een immense evolutie sinds de val van de Muur. Er is veel veranderd op politiek, sociaal, cultureel en wetenschappelijk vlak. Archieven werden toegankelijk gemaakt en grenzen geopend, waardoor kennis vandaag vrij kan circuleren. Dat alles biedt kansen om het traumatische verleden op een geheel nieuwe manier te documenteren, en stimuleert een Europese of zelfs mondiale reflectie op het herinneringswerk.

Er werden musea opgericht die het geweld van het voormalige Sovjetregime tonen: in een aantal voormalige Sovjetrepublieken vinden we musea over de Goelag en de bezetting, maar ook het geweld dat de nazi’s gebruikten tegenover de burgerbevolking krijgt een plaats. Veel steden in Oost-Europa bouwden musea die de erfenis van de twee totalitaire regimes belichten waaronder zij achtereenvolgens hebben geleden. De afgelopen jaren openden ten slotte virtuele musea die dienst doen als mondeling archief. Ze vormen zo een nieuw medium, dat heel anders werkt dan bijvoorbeeld foto’s, objecten of teksten.

De overvloed aan materiaal roept veel methodologische en ethische vragen op over de relevantie en de mogelijkheid van de representatie van geweld en de reconstructie van het verleden.

Bovendien laat de musealisering ruimte voor het ongezegde, voor een zekere herinneringsleegte, en voor vervorming of vervalsing van historische gegevens. Wie deze totaal nieuwe of vernieuwde ruimtes wil begrijpen, moet de symbolische inzet kennen van het herinneringswerk in deze context, en de moeilijkheid om tegenstrijdige ervaringen samen te brengen.

Anderzijds zijn deze ruimtes ook typerend voor de hedendaagse cultuur. Hun architectuur en scenografie, in de wisselwerking met de stedelijke of natuurlijke landschappen, zijn een afspiegeling en tegelijk een model voor de zelfrepresentatie van de Europeanen. Het museum is een ruimte waarin artistieke en technische experimenten parallel lopen met de ontwikkeling van een discours, met voorstellingen en ideologieën. Net daarom is het een paradoxale plaats waar dit alles vaste vorm krijgt maar waar ook herinneringen in dialoog gaan met elkaar.

De herdenking en de voorstelling van massageweld volgen sinds 1945 vaak het model van de Shoah, vooral dan op museaal gebied. Soms zijn de herinneringsruimtes geïnspireerd door de oorlogsmusea zoals we die terugvinden in de Sovjet-Unie en in Oost-Europa voor 1989. Andere landen kiezen dan weer voor een etnische, en dus minder universele benadering. Tijdens dit colloquium verdiepen we ons in die verschillende modellen, die geïmplementeerd worden als resultaat van een dialoog of een conflict tussen herinneringen.

 

Programma (pdf)

 


Vrijdag 23 mei

 

 

Panel 1: WAT MOETEN WE TONEN, HOE MOETEN WE HET TONEN? DE AUTHENTICITEIT VAN DE SPOREN

(moderator Delphine Bechtel)

 


Annette Becker (Universiteit Paris 10 Nanterre): Une réflexion générale sur les musées des catastrophes [Enkele algemene bedenkingen: musea gewijd aan historische rampen]

 

 


Ivan Panikarov (Museum van de Kolyma, Jagodnoje, Oost-Siberië): L’histoire du Musée des répressions politiques de Iagodnoïe [De geschiedenis van het Museum voor politieke repressie in Jagodnoje]

 

 


Cédric Pernette (Universiteit Paris-Sorbonne): La mémoire du Goulag dans les musées régionaux de Russie [Regionale musea in Rusland en hun herinnering aan de Goelag]

 

 


Kathy Rousselet (Sciences Po, Parijs): La répression stalinienne sur le site de Boutovo [Repressie onder Stalin: de site van Boetovo]

 

 


Panel 2: DE IMPACT VAN DE DEMATERIALISATIE, NIEUWE VERHALEN IN EEN VIRTUEEL MUSEUM

(moderator Luba Jurgenson)

 


Nicolas Werth (IHTP, Parijs): Découverte, mémorialisation et oubli des sites de massacres de la Grande Terreur, années 1940-2010 [De sites van de Grote Terreur tussen 1940 en 2010: ontdekking, herinneringsconstructie en vergetelheid]

 

 


Egle Rindzeviciute (Sciences Po, Parijs): Secrets Disclosed and Exposed: Displaying the Communist Past in the Museums [Geheimen onthuld, geheimen uitgestald: de tentoonstelling van het communistische verleden in musea]

 

 


Delphine Bechtel (Universiteit Paris-Sorbonne): Les musées juifs virtuels: du shtetl au cyberspace [Virtuele Joodse musea: van shtetl tot cyberspace]

 

 


Irina Flige (Association Memorial, Sint-Petersburg): Le Musée virtuel ‘Necropole de la Terreur’ à Saint Petersbourg [Het virtuele museum ‘Nekropool van de terreur’ in Sint-Petersburg]

 

 


Catherine Gousseff (EHESS, CERCEC, Parijs): Le site du musée virtuel Goulag memories [De website van het virtuele museum Goulag Memories]

 

 

 

Zaterdag 24 mei 

 


Panel 3: DE SHOAH ALS REFERENTIEPUNT. MODELLEN EN MONDIALISERING VAN DE HERINNERING
(moderator Frédéric Crahay, vzw Auschwitz in Gedachtenis)

 


Philippe Mesnard (vzw Auschwitz in Gedachtenis, Brussel en Universiteit Blaise Pascal, Clermont-Ferrand): Inventaire des concepts clés de la nouvelle muséographie patrimoniale [Sleutelwoorden van de nieuwe patrimoniale museografie]

 

Luba Jurgenson (Universiteit Paris-Sorbonne): La représentation de l’effacement dans les dispositifs muséographiques [De voorstelling van de afwezigheid in een museale scenografie]

 

 


Paul Bauer (Charles University van Praag): Muséaliser en Allemagne et en République tchèque l’héritage des Allemands expulsés [De geschiedenis van de Duitse ballingen in Duitse en Tsjeschische musea]

 

 


Per Rudling (Universiteit van Lund, Zweden): LAF and OUN, representation of the nationalist narratives in the museums in Vilnius and Lviv [LAF en OUN, het nationalistische discours in de musea van Vilnius en Lviv]

 

 

 

Panel 4 : CONCURRERENDE MODELLEN: VERSCHILLENDE VORMEN VAN TOTALITAIR GEWELD DOCUMENTEREN
(moderator Philippe Mesnard)


Rob van der Laarse (Universiteit van Amsterdam): Terrorscapes in Postwar Europe: competing memories and narratives, Holocaust and occupation paradigms in a context of EU enlargements and crisis [Landschappen van terreur in het naoorlogse Europa: concurrerende herinneringen en verhalen, het paradigma van de Holocaust en de bezetting in het kader van de crisis en uitbreiding van de EU]



Zsolt Horvath (ELTE, Boedapest): Mémoire croisée de la Shoah et du communisme [De Shoah en het communisme, of hoe herinneringen elkaar doorkruisen]



Iwona Kurz (Universiteit van Warschau, Instituut van de Poolse Cultuur): Historical narration and glamour style in the Warsaw Rising Museum (1944) [Historische vertelling en glamour in het Museum voor de Opstand in Warschau (1944)]

 

 

Aanvullende gegevens